تز نیروی سوم

تز نیروی سوم

مصطفی صادقی : حسن روحانی ۶ ماه پس از تشکیل دولتش در کجای سپهر سیاسی ایران ایستاده است؟ آیا همچنان در تعریف پوزیشن سیاسی او باید بگوییم حسن روحانی در طول یا زیر‌مجموعه سیاسی اکبر‌ هاشمی‌رفسنجانی تعریف می‌شود؟ پاسخ این سوال‌ها برای تحلیلگران سیاسی می‌تواند تصویری از معادلات سیاسی پیش رو خصوصا در آستانه انتخابات مجلس را نمایان سازد.

برای رسیدن به تفسیری درست در این زمینه باید به سال‌های قبل و نسبت سیاسی حسن روحانی و هاشمی رفسنجانی قبل از انتخابات ۲۴ خرداد بپردازیم.

داستان دو شیخ

مرور خاطرات مشترک حسن روحانی و اکبر هاشمی رفسنجانی نشان می‌دهد آنها همواره کنار یکدیگر قرار داشته‌اند؛ هر جا هاشمی بوده حسن روحانی هم حضور داشته است. هر دو عضو جامعه روحانیت‌مبارز بوده‌اند و در ذات سیاسی‌شان می‌توان گرایش‌های محافظه‌کاری و راست مدرن را به خوبی دید. همین جایگاه، آنها را برای سالیان زیاد مقابل اصلاح‌طلبان قرار داده بود. این وضعیت اما برای همیشه تداوم نیافت.وقتی اکبر هاشمی رفسنجانی در رقابت با محمود احمدی‌نژاد از رسیدن به پاستور بازماند، معترض و منتقد وضعیت موجود و رئیس‌جمهوروقت شد. چنین شرایطی او را از جایگاه سیاسی سابقش دور ساخت. چه اینکه سخنش دیگر از جنس دوستان و رفقای اصولگرایش نبود. او حالا همان حرف‌هایی را می‌زد که اصلاح‌طلبان می‌گفتند. هاشمی ‌البته در این راه تنها نماند. افراد دیگری همچون علی اکبر ناطق نوری، حسن روحانی و برخی وزرا و مدیران دولت هاشمی هم با رفتار و گفتار انتقادی و اعتراضی محمود احمدی‌نژاد، در کنار هاشمی رفسنجانی ایستادند. حالا مجمع تشخیص مصلحت‌نظام به محلی برای گعده منتقدان دولت وقت تبدیل شده بود؛ گعده‌ای که در آن هم چهره‌های اصلاح‌طلبی چون مجید انصاری از دل مجمع روحانیون دیده می‌شد هم افرادی مانند ناطق نوری و حسن روحانی از قلب جامعه روحانیت مبارز. این افراد مخالف محمود احمدی‌نژاد بودند وبه راهی برای بازگشت به قدرت رسمی در پاستور فکر می‌کردند. راه نخست به باور هاشمی پس از مدتی بازگشت خودش به ساختمان پاستور بود.

هاشمی‌ و ماجرای اردیبهشت ۹۲

«هنوز بنا ندارم وارد صحنه شوم. اگر مطمئن بودم کسی غیر از من نمی‌تواند شرایط کشور را تغییر دهد، لحظه‌ای ‌تردید نمی‌کردم و وارد عرصه می‌شدم.» «به‌احتمال ۹۰ درصد در انتخابات ریاست‌جمهوری کاندیدا نخواهم شد، مگر آنکه یک مطالبه عمومی در کشور شکل گرفته و بنده احساس تکلیف نمایم.» این سخنان هاشمی را اگر در کنار سخنان خانواده‌اش که می‌گفتند «هاشمی ‌قطعا نمی‌آید» قرار می‌دادیم، دیگر مطمئن می‌شدیم او فکر دیگری غیر از کاندیداتوری در ذهن دارد. زمان اما هر چه می‌گذشت حرف‌های اکبر هاشمی‌رفسنجانی بیشتر بوی آمدن می‌گرفت. همه چیز رفته‌رفته از فراهم شدن نامزدی خبر می‌داد. او دیگر می‌گفت کشور به چیزهایی احتیاج دارد و در رسم مختصات روزگار جدید از نیاز به کاراکتری سخن به‌میان می‌آورد که به ناگاه همه نگاه‌ها رو به سوی او خیره می‌شد.

دولت وحدت ملی از ناطق تا‌ هاشمی

«من با محور خودمان نگفتم (تکذیب کاندیداتوری برای اجرای ایده دولت وحدت ملی) در محور نیروهای خانواده انقلاب و نظام اسلامی گفتم. کاری که خودم در دوره قبل کردم، آن را مصداقی از وحدت ملی می‌دانم. وقتی که کارزار انتخاباتی روشن شود و اگر ببینم آن کسی را که می‌پسندم و فکر می‌کنم به اهداف انقلاب بهتر می‌تواند خدمت کند، از او حمایت می‌کنم.» سخنی که موجب شده همه فکر کنند منظور هاشمی یا ناطق نوری است یا شیخ حسن روحانی؛ او اما در آخرین روز ثبت‌‌نام آمد تا بگوید می‌تواند خودش مجری چنین ایده‌ای باشد. طرحی قدیمی‌ که روزگاری علی اکبر ناطق‌نوری سخت در پی اجرای آن بود.

فارغ از اینکه در آن روزهای پایانی اردیبهشت چه گذشت و هاشمی چرا و چگونه نتوانست به این انتخابات به‌عنوان کاندیدا وارد شود ابتدای خرداد روزگار جدیدی برای سیاست‌ورزی شیخ بود. هفته‌نامه مثلث در بهمن ۹۱ در گزارشی با عنوان «تصمیم سخت و آسان » نوشته بود که اگر هاشمی رفسنجانی نامزد انتخابات ۹۲ نباشد بی‌شک این حسن روحانی خواهد بود که مورد حمایت و اجماع او و اصلاح‌طلبان قرار خواهد گرفت. مثلث در آن گزارش پیش‌بینی کرده بود که اکبر هاشمی رفسنجانی عرصه را به‌گونه‌ای مهیا خواهد کرد که اصلاح‌طلبان چاره‌ای جز حمایت از یک نامزد اصولگرای نزدیک به هاشمی یعنی فردی مانند حسن روحانی نداشته باشند.

در خرداد ۹۲ زمان برای تایید این پیش‌بینی فرارسیده بود. هاشمی ردصلاحیت که شد نه تنها به گوشه‌ای نرفت بلکه خود یک پای انتخابات شد. او برای پیروزی حسن روحانی همه کار کرد؛ از جلسات متعدد با نیروهای موثر سیاسی تا سخنرانی و حمایت رسمی و روشن از او. ۲۴ خرداد نامزد مورد حمایت او رئیس‌جمهور شد.

هاشمی، روحانی و ۲۴ خرداد

حامیان هاشمی فسنجانی درباره علل پیروزی حسن روحانی به سه نکته اشاره می‌کنند:

۱- حسن روحانی با حمایت رسمی هاشمی‌توانست درصدی از آرای انتخاباتی خود را به دست آورد.

۲- موج رد‌صلاحیت هاشمی و تاثیر آن بر شیفت آرا به سبد انتخاباتی حسن روحانی.

۳- راضی کردن اصلاح‌طلبان توسط هاشمی برای حمایت از حسن روحانی.

در همین میانه است که برخی نزدیکان هاشمی رفسنجانی، شفاف و صریح می‌گویند روحانی پیروزی‌اش را در انتخابات مدیون هاشمی است. امری که البته حسن روحانی بارها به صورت غیر‌مستقیم به آن واکنش نشان داده است. او می‌گوید پیروزی‌اش را در انتخابات حاصل حمایت هیچ فرد جناحی نمی‌داند. محسن رفیق‌دوست در مصاحبه‌ای با مثلث روایتی دارد از سخنان حسن روحانی در جلسه خصوصی با او که چند ساعت پس از پیروزی در انتخابات بیان شده است: «آقای روحانی معتقد است که به هیچ‌کس جز مقام‌معظم‌رهبری بدهکار و وامدار نیست. حتی از آقای هاشمی و آقای خاتمی‌ هم نام می‌برد و می‌گوید که من به اینها وامدار نیستم.»

روحانی؛ اصلاح‌طلب یا اصولگرا؟

در شرایطی که اکنون قرار داریم برخی اصولگرایان و اصلاح‌طلبان سخت اصرار دارند که روحانی را فردی از جناح خود معرفی کنند. واقعیت این است که حسن روحانی نه فراجناحی که فردی میان جناحی است. اگرچه روزگاری شناسنامه سیاسی‌اش حکایت از تعلق به قلب راست سنتی داشت امروز او اما در درست‌ترین تفسیر در میانه دو جناح سیاسی قرار گرفته است. رخدادی که البته نه فقط برای او که برای افرادی مانند او در این سال‌ها تجربه شده است؛ از علی اکبر ناطق نوری تا اکبر هاشمی رفسنجانی. افرادی که در دوره‌ای از سران جامعه روحانیت و به تبع آن از استوانه‌های راستگرایان به‌شمار می‌آمدند اما امروز با تغییرات آرایش نیروهای سیاسی که با روی کار آمدن محمود احمدی‌نژاد پدید آمد، به سمت دیگری شیفت کرده‌اند؛ جایی نزدیک همان مکان سیاسی که برخی اصلاح‌طلبان ایستاده‌اند و از آن به جناح میانه نام می‌برند که شاید نام دیگرش اصلاح‌طلبی یا اصولگرایی میانه‌رو باشد. چیدمان سیاسی تغییر کرده است. این ائتلاف تاکتیکی است یا امری طبیعی، طولانی مدت است یا کوتاه مدت، هرچه هست اما سامان جدید حکایت از جاگیری متفاوت نیروهای سیاسی دارد. سامانی که اتفاقا با رئیس‌جمهور شدن حسن روحانی حالا با قدرت سیاسی هم عجین شده است. کابینه او از همین سامان نشأت گرفته؛ ائتلافی از راستگرایان و چپگرایان سال‌های دور. سال‌هایی که محمود احمدی‌نژاد نبود؛ سال‌هایی که یا راستگرایان بر سر قدرت بودند یا چپ‌ها روزگار خوش سیاست‌ورزی را تجربه می‌کردند. یک سر کابینه حسن روحانی مصطفی پورمحمدی است، از راست سنتی و یک سر دیگر فهرست هم فرجی داناست، از چهره‌های اصلاح‌طلب. این یعنی اینکه کابینه روحانی درست از همانجایی تشکیل شده که خود او اکنون در آن قرار دارد. جایی که شاید باید نامی ‌برایش نهاد و لقبی برایش در نظر گرفت؛ جایی که البته می توان آن را محل حضور نیروهای خط‌ سوم نامید. آنها در میان دو جناح ایستاده‌اند و اینچنین است که حتی با نقد نیروهای هر دو جناح هم مواجهند؛ چه انتقاداتی که از سوی اصلاح‌طلبان روانه شان می‌شود و چه اعتراضاتی که از سوی اصولگرایان این روزها شنیده می‌شود.

روحانی، هاشمی و انتخابات مجلس دهم

حالا انتخابات مجلس دهم در پیش است. بی‌شک جریان سیاسی نزدیک به حسن روحانی با توجه به اینکه گفتمان غالب در کشور متعلق به آنهاست، شانس خوبی برای این انتخابات خواهند داشت. قدرت رسمی در اختیار آنهاست و چنین شرایطی اوضاع را برای هر دو جناح سیاسی کشور متفاوت کرده است. به یک معنا در هر دو جناح طیف‌هایی خواهند بود که تمایل به ائتلاف سیاسی با جریان نزدیک به دولت در انتخابات مجلس داشته باشند.

به دیگر سخن اینکه حسن روحانی که اکنون در میانه هر دوجناح سیاسی ایستاده با رجوع گروه‌های مهم اصولگرا و اصلاح‌طلب برای انتخابات مجلس مواجه خواهد شد.

در چنین شرایطی باید بار دیگر در تحلیل شرایط پیش‌رو به وزنه سیاسی هاشمی رفسنجانی هم نگریست. آیا حسن روحانی با توجه به موانع قانونی که دولت در مورد ورود به انتخابات دارد گرانیگاه فعالیت‌های انتخاباتی را به هاشمی رفسنجانی خواهد سپرد و او نیز همان نقشی را ایفا خواهد کرد که در انتخابات ریاست‌جمهوری بر‌عهده داشت؟ باید به این بیندیشم که اکنون این دو شخصیت سیاسی چه نسبتی با یکدیگر پیدا کرده‌اند.

روحانی همان هاشمی است؟

حالا کابینه تشکیل شده، شش ماه از عمر دولت می‌گذرد و انتخابات مهمی ‌در پیش است.

اکنون سوال مهم این است که نسبت سیاسی هاشمی و روحانی در چنین شرایطی چه تغییری کرده است؟ آیا آنها همچنان مانند سال‌های دور نسبت به یکدیگر قرار دارند؟ واقعیت این است که حسن روحانی درست در همان جایگاهی قرار دارد که هاشمی‌رفسنجانی سال‌های متمادی قرار داشته یا تلاش کرده آن را حفظ کند، یعنی جایی میان دو جناح که محل رجوع چپ و راست باشد.

تفاوت هاشمی و روحانی هم البته اکنون در این محور است که این بار حسن روحانی قدرت رسمی را در اختیار داشته و طبعا محل رجوع طیف‌های مختلف خواهد بود. به بیان دیگر حالا حسن روحانی همان هاشمی سال‌های دور است.

به یک معنا او درست همان جایی ایستاده که محل حضور و استقرار هاشمی‌رفسنجانی است. چنین تصویر و رویدادی وقتی همراه می‌شود با این گزاره‌ها:

۱- حسن روحانی در انتخابات ریاست‌جمهوری با حمایت همه‌جانبه هاشمی‌رفسنجانی مواجه شد.

۲- او سال‌ها از مدیران هاشمی‌رفسنجانی بوده و در واقع آلترناتیو او در انتخابات به شمار می‌آمد.

۳- تصاویر و خاطرات سیاسی مشترکی از سال‌ها قبل و بعد از انقلاب در مورد هاشمی و روحانی وجود دارد.

۴- در تمام ماه‌های بعد از انتخابات هاشمی‌رفسنجانی حمایت‌های همه‌جانبه‌ای را از دولت در حوزه‌های مختلف انجام داده است.

۵- بسیاری از مدیران و چهره‌های نزدیک به هاشمی‌رفسنجانی در رده‌های مختلف کابینه دیده می‌شوند.

این تصور به وجود می‌آید که حسن روحانی همچنان در زیر مجموعه سیاسی هاشمی‌رفسنجانی یا با اندکی تخفیف در طول سیاسی هاشمی‌رفسنجانی دیده می‌شود. چنین روایتی از رابطه سیاسی هاشمی و روحانی البته برای فردی که حالا رئیس‌جمهور است بی‌شک مطلوب به نظر نمی‌رسد. پس چنین است که می‌توان شواهدی را برای این گزاره یافت: «روحانی می‌کوشد خود را فردی مستقل از هاشمی‌رفسنجانی نشان دهد.» واقعیت این است که اگرچه حسن روحانی در تمام سال‌های سیاست‌ورزی‌اش قرابت‌هایی با اکبر هاشمی‌رفسنجانی داشته اما روحیه او با هاشمی تفاوت‌هایی دارد. ب? دیگر سخن اینکه او در عین نزدیکی با هاشمی‌رفسنجانی فاصله‌هایی هم با او داشته است؛ نمونه‌اش در ماجراهای انتخابات ۸۸ و البته در قضایایی مانند ۹ دی. به بیان دیگر از نظر سیاسی تلاش روحانی همواره این بوده که ائتلاف‌اش با اکبر هاشمی‌رفسنجانی حفظ شود. شاید احمدی‌نژاد هم در طول این هشت‌سال عاملی شد تا آنها به هم نزدیک و نزدیکتر شوند. حالا هاشمی و روحانی شانه به شانه هم می‌روند. هر‌چند حسن روحانی تلاش‌هایی هم داشته باشد برای نشان‌دادن استقلال؛ استقلالی که شاید خیلی به مذاق هاشمی خوش نیاید. غیبت‌های مکرر حسن روحانی در جلسات مجمع شاید نشانه‌ای از این ماجرا باشد.به نظر می‌رسد حسن روحانی به‌دنبال این است که نیروی سومی را درکشور تشکیل دهد نیروی سومی که در میان خود نیروهایی از هر دو جناح دارد. نیرویی که حسن روحانی نقطه ثقل آن است.

تز نیروی سوم

، ، ،
close vindow

استخدام خبرنگار و خبرنویس حرفه ای در سایت شهراول

استخدام خبرنگار حرفه ای

در واتس اپ به شماره ۰۹۳۳۷۹۳۱۰۰۳ پیام  دهید