مخالفان داخلی توافق ژنو

نویسنده کتاب توافق ژنو:

مخالفان داخلی توافق ژنو

تهران – ایرنا – نویسنده کتاب «مذاکرات هسته ای ۱+۵؛ توافق ژنو» با بررسی تفاوت ادبیات مخالفان داخلی و خارجی توافق ژنو، گفت: ادبیات مخالفان غربی کلان نگر است اما در داخل ایران نگاه ها جزئی نگر است و نگاه کلی نسبت به توافق و پیامدهای استراتژیک آن وجود ندارد.

این روزها کتابی با عنوان «مذاکرات هسته ای ۱+۵؛ توافق ژنو» روی پیشخوان کتاب فروشی ها قرار گرفته که تا پیش از این با وجود تکرار مداوم نام توافق ژنو در رسانه ها و روزنامه ها، مشابه این عنوان در فهرست کتاب های منتشر شده هرگز دیده نشده است.

این کتاب نوشته دکتر «محمد حسن دریایی» و به همت انتشارات روزنامه اطلاعات منتشر شده است که حاوی نکات قابل توجهی درباره مذاکرات هسته ای و توافق ژنو میان ایران با ۱+۵ و دیدگاه های موافقان و مخالفان این توافق است.

این کتاب ۲۸۳ صفحه ای دارای ۱۰ فصل از جمله «حقوق بین الملل و انرژی هسته ای صلح آمیز»، «دولت یازدهم و برنامه اقدام ژنو، نقد سوالات و ابهامات در ساختار و روش مذاکره»، «واکاوی اقدام در زمینه برنامه هسته ای»، «کنکاشی در چگونگی لغو تحریم ها» و «اثرات بین المللی و منطقه ای توافق ژنو» و ضمائم است.

نویسنده کتاب از پژوهشگران و محققان برجسته کشور در زمینه خلع سلاح و امنیت بین المللی است که بیش از ۲۰ سال سابقه تحقیق و کار اجرایی در این حوزه دارد و صاحب کتاب و مقالات متعدد در این زمینه است. کسب عنوان پژوهشگر برتر دانشگاه در سال ۱۳۸۷، مشارکت در کنفرانس های بین المللی علمی به عنوان پانلیست و شرکت در بیش از ۶۵ جلسه مذاکرات بین المللی از افتخارات وی است.

دریایی در کتاب حاضر تلاش کرده تا با نگاهی بی طرفانه تصویری همه جانبه از مذاکرات هسته ای با گروه ۱+۵ ارایه دهد و ابعاد مختلف توافق ژنو را در قالب بررسی نقدهای موجود در زمینه ساختار و روش مذاکره، واکاوی محتوای هسته ای برنامه اقدام و کنکاشی در لغو تحریم ها تبیین کند.

این کتاب با هدف گسترش فرهنگ نقد و نقدپذیری در قالب نگاهی مبتنی بر حقایق و نظرات فنی و کارشناسی نگارش شده است.

کتاب تحول در ساختار نظام ملل متحد و کتاب سلاح های کوچک و اثرات آنها بر امنیت داخلی کشورها و مقالاتی چون «خلع سلاح هسته ای در تئوری های مختلف روابط بین الملل» ، «استفاده های صلح آمیز و غیرصلح آمیز از انرژی هسته ای در حقوق بین الملل» و «به کارگیری فناوری های نوین در راستی آزمایی فعالیت های هسته ای جمهوری اسلامی ایران» و مقاله فناوری و اثرات آن بر تحول در رژیم عدم اشاعه از جمله نوشته های دکتر دریایی است.

برای اطلاع از انگیزه های تهیه این کتاب خبرنگار سیاست خارجی ایرنا با دکترمحمدحسن دریایی گفت و گوی تفصیلی داشت که مشروح آن به شرح زیراست:

**ایرنا: انگیزش شما برای نگارش این کتاب چه بود؛ کتابی با موضوعی حساس که پیش از این مشابه آن به چاپ نرسیده بود؟

++دریایی: در طول سال های گذشته بخش اعظم تحقیق و پژوهش من همواره تهیه گزارش، مقاله و یادداشت نسبت به مذاکرات مختلف کشور در زمنیه های خلع سلاح و امنیت بین الملل بوده و این به روندی بیست ساله تبدیل شده است.

اعتقاد دارم که این کار باعث می شود که نقاط ضعف و قوت آسیب شناسی و برای مذاکرات بعدی نقاط ضعف برطرف و نقاط قوت تقویت شود. به باورمن آسیب شناسی مذاکرات بین المللی به رشد چشمگیر سطح دیپلماسی کشورمان کمک می کند و قدرت چانه زنی ما را در مذاکرات آینده افزایش خواهد داد، بنابراین بلافاصله بعد از مذاکرات ژنو کارهای مقدماتی این کتاب را آغاز کردم.

البته در ابتدا قرار نبود که مطالب گردآوری شده در خصوص مذاکرات ایران و ۱+۵ و توافق صورت گرفته در ژنو به صورت کتاب منتشر شود؛ بلکه قرار بود در حد یک مقاله باشد. اما رفته رفته احساس کردم که به خاطر پیچیده بودن مطالب و گستردگی موضوعات ،نوشته از حد مقاله فراتررفته است و باید در قالب کتاب آن را منتشر کرد.

به دلیل تحصیلات و تجربه انجام پژوهش های بین رشته ای که با ترکیب فناوری حقوق و سیاست صورت گرفته است علاقمند شدم یک کار عمیق با بررسی همه جوانب توافق ژنو انجام دهم.

چون بدون داشتن تجربه بین رشته ای درک همه زوایای توافق ژنو میسر نمی شود. ضمن این که به خاطر احترام به نقد و نقدپذیری، نسبت به جمع آوری دیدگاه های منتقدان، مصاحبه ها و مقالات آنها نیز اقدام و آنها را به صورت موضوعی دسته بندی کردم.

به این ترتیب مجموعه ای کامل از نظرات موافقان و مخالفان تهیه شد.مطالب این کتاب حاوی انتقادات و سوالات مطرح شده از سوی منتقدان در قالب سه محور نقدها به روش و ساختار مذاکره ۲۹ مورد، نقدها به محتوای مذاکرات هسته ای در توافق ژنو ۲۸ مورد و نقدها به امتیازات ایران و موضوع لغو تحریمها ۱۴ مورد قابل بررسی است.

بنابراین در مجموع ۷۱ نقد مطرح شده از سوی منتقدان و پاسخ های آنها را در قالب بخش هایی از این کتاب گردآوری و منتشر کردم.

**ایرنا: به طور کلی هدف شما از نگارش کتاب چه بود؟

++ این کتاب از باب شفاف سازی، اطلاع رسانی و بیان دیدگاه های کارشناسی حقوقی وفنی حول موضوع مذاکرات، توافق ژنو و برنامه اقدام مشترک نگاشته شده است. علاوه بر این هدف گسترش فرهنگ نقد و نقدپذیری در قالب نگاهی مبتنی بر حقایق و نظرات کارشناسی و فنی است.

** درباره فصل ها و مباحث کتاب توضیح دهید.

++در این کتاب بحث پایه ای در زمینه حقوق بین الملل و انرژی هسته ای ارایه و به صورت علمی و دانشگاهی ،مبانی حق کشورها برای استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای ،جنبه های مختلف حق هسته ای کشورها، رویه های بین المللی کشورها در این زمینه، رای مشورتی دیوان بین المللی دادگستری در مورد سلاح های هسته ای و تلاش های غربی ها برای محدود کردن حق کشورهای غیرهسته ای عضو «ان پی تی» (NPT) مورد بحث قرار گرفته است.

علاوه بر این مباحث، احساس کردم که کتاب نیاز دارد که سوابق فعالیت های هسته ای ایران را نیز بیان کند از این رو تاریخچه کاملی مربوط به فعالیت های هسته ای ایران از پیش از انقلاب تاکنون نیز تهیه و در کتاب گنجانده شد.

به نظر من فعالیت های هسته ای ایران مبتنی بر نیازهای کشور به انرژی هسته ای است و شرایط کشور ایجاب می کند که به منظور بهره مندی از انرژی هسته ای در این زمینه فعالیت کنیم و این موضوع چندان ارتباطی با حکومت ندارد و پیش از انقلاب نیز پیگیری می شد، بنابراین احساس کردم بیان فعالیت های گذشته برای مخاطب ضروری است.

علاوه بر این در کتاب، فرمایشات رهبر معظم انقلاب و فتوای ایشان درباره حرمت استفاده از سلاح های هسته ای و رهنمودهای ایشان در موضوع مذاکرات هسته ای نیز قید شده است.

در خارج از کشور همواره مروج فتوا بوده ام و تلاش کرده ام با اشاره به فتوای ایشان موضوع نقش دین و اخلاق در منع گسترش سلاح های هسته ای را تبیین کنم.

من سال ها با کانون های اندیشه و نهادهای غیردولتی فعال در زمینه خلع سلاح در زمینه نابودی سلاح های هسته ای کار کرده ام به نظر من، فتوا می تواند مبنای بسیاری از تحرکاتی باشد که نسل جدیدی از تفکرات و مبارزات در کشورهای مختلف برای مبارزه با گسترش سلاح های هسته ای و خلع سلاح جهانی را ایجاد کرده است، موجی که این روزها بیش از ۱۵۰ کشور حتی کشورهای غربی را در برگرفته و نهادها، انجمن ها و گروه های مردم نهاد بسیاری دراین زمینه فعالیت می کنند.

دلیل شکل گیری این موج مبارزه با سلاح های هسته ای عواقب و خسارت های غیرقابل جبران و بسیار عمیق به کارگیری این سلاح هاست. از این رو تلاش کردم با بررسی ابعاد و لایحه های مختلف فتوای رهبر معظم انقلاب که ریشه در فقه اسلامی دارد، از آن برای تبیین این دیدگاه استفاده کنم.

جالب است که ریشه های فقهی فتوا اشتراکات زیادی با حقوق انسان دوستانه ناظر بر مخاصمات مسلحانه دارد و از این رو برای آنها که با مبانی این حقوق آشنا هستند امری کاملا مانوس و قابل درک است. از جمله این اصول می توان به اصل ضرورت تمایز بین نظامی و غیرنظامی در مخاصمات مسلحانه، اصل ممنوعیت ایجاد رنج غیرضرور و اصل عدم صدمه به محیط زیست، انسان ها و موجودات دیگر را اشاره کرد.

جالب اینجاست که بر اساس تحقیقات دقیق علمی، سلاح هسته ای مشمول همه این اصول می شود و آثار جبران ناپذیر بسیاری دارد که حتی در نسل های آینده هم باقی خواهد ماند.

مبنای مشترکی برای مخالفت با گسترش تولید سلاح های هسته ای است که این روزها نیز به صورت بسیار گسترده در کشورهای دنیا دیده می شود و مردم برای مقابله با آن فعالیت می کنند.

بشر امروز به این نتیجه رسیده است که ذخایر موجود از سلاح های هسته ای امکان نابودی کل بشیریت را دارد و از این رو برای حفظ حیات باید مقابل استفاده از آن گرفته شود.

** ایرنا: چقدر کتاب به اصل موضوع توافق ژنو و برنامه اقدام مشترک پرداخته است؟

++ دریایی: همان گونه که گفتم بخش اعظم کتاب در مورد توافق ژنو و نظرات موافقین و منتقدین در این زمینه است در عین حال برای درک بهتر این توافق باید یک درک کلی از مباحث حقوقی، تاریخچه و وروند مذاکرات و اثرات منطقه ای و بین المللی آن هم داشت. یکی از مهمترین مباحث کتاب مربوط به فصل حقوقی است که در آن به مباحثی چون حق استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای در معاهده ان پی تی (NPT)، اساسنامه آژانس بین المللی انرژی اتمی، قرارداد پادمان، پروتکل الحاقی و اسناد کنفرانس بازنگری NPT اشاره کرده ام.

به نظرم تصمیمات کنفرانس بازنگری که هر ۵ سال یکبار برگزار می شود هم اهمیت معاهده را دارند. در واقع موجودیت معاهده به خاطر برگزاری کنفرانس است.یک بحث حقوقی هم در زمینه جنبه های مختلف حق ارایه می شود.

موضوع اجرای حق و مسائل مرتبط با آن، همچنین میزان اثرگذاری اجرای حق روی حق هم مورد بحث و بررسی قرار گرفته است و این که محدودیت در اجرای حق سبب سلب اصل حق نمی شود.

همچنین در این مبحث به حق غنی سازی در معاهده عدم گسترش سلاح های هسته ای اشاره کردم که براساس آن غنی سازی جزئی از چرخه سوخت است و بنابراین طبق مقررات این معاهده و اسناد مرتبط با آن وهمچنین اسناد کنفرانس بازنگری حق غنی سازی برای همه کشورها به عنوان یک حق جدانشدنی به رسمیت شناخته شده است و توافق ژنو هم در همین مسیر حرکت کرده است.

در این فصل به این موضوع اشاره کردم که در توافق ژنو حق کشورها در زمینه فعالیت در چرخه سوخت که اعم از غنی سازی است به رسمیت شناخته شده و از همه کشورها خواسته شده که به آن احترام بگذارند.

بحث دیگری که ارایه کرده ام این است که حق با اجرای حق متفاوت است، بنابراین اگر کشوری محدودیتی برای اجرای حق را بپذیرد به معنی سلب حق خود نیست. برای این منظور رویه کشورها را نیز بررسی کردم.

بسیاری از کشورها در سال های گذشته محدودیت هایی را پذیرفته اند، بدون این که به اصل حق آنها خدشه ای وارد شود و این موضوع را نیز به لحاظ حقوقی تحلیل کردم. قیودی که در یکی از بندهای توافق ژنو بکار رفته است همان تعبیر صلح آمیز بودن فعالیت های هسته ای و ارایه تضمین در این زمینه است.

بنابر این براساس این بند حق سرجای خود محفوظ است و برای اجرای آن اقداماتی انجام می شود و این رویه و امری عادی در جهان است و اقدامی مثبت و روبه جلو تعبیر می شود تا اجرای حق غنی سازی به مشکل برنخورد و بدون موانع و براساس نیازهای کشور به پیش برود.

** ایرنا: فصل مربوط به نقدها و سوالات و ابهامات درباره مذاکرات و برنامه اقدام مشترک حاوی چه مطالبی است؟

++ در بردارنده نقد سوالات و ابهامات در ساختار و روش مذاکره، واکاوی محتوای هسته ای و کنکاشی در مورد چگونگی لغو تحریم ها است. باید به این موضوع به صورت کلان و ملی نگاه کرد و ضروری است در این زمینه جامع نگری داشت و از همه دیدگاه ها و نظرات استفاده کرد، از این رو ضمن اشاره به نظرات منتقدان، پاسخ حامیان توافق ژنو را هم با نگاه کلان منعکس کردم، بدون قضاوت و تنها با بیان دیدگاهها. قضاوت به عهده خواننده است.

ارزیابی مذاکرات و توافق حاصله به دلیل پیچیدگی هایش نیازمند آشنایی همه جانبه با مسایل فنی، هسته ای و ادبیات مذاکره است.

در متن برنامه اقدام مشترک هر واژه تعبیر و معنای خاص خود را دارد و در عین حال پیامدی را به دنبال دارد. بنابراین فرد ناظر باید اشراف کامل روی موضوع داشته باشد تا بتواند قضاوت کند.

تلاش کردم در این بخش با نگاه جامع نگر، به مخاطب نگاه کارشناسی را ارایه دهم تا بتواند موضوع را از تمام جوانب بررسی کند.

** ایرنا:آنچه که از بررسی انتقادات مخالفان توافق ژنو در مدت اخیر برداشت کردید چه بوده است؟

++ برداشت مشخص این است که نقد منصفانه را هم رییس جمهور و هم تیم مذاکره کننده هسته ای می پذیرند اما نباید فراموش کرد که نقد و تخریب با یکدیگر تفاوت بسیار دارد. در نقد اصل اساسی رعایت انصاف در بحث نقد است، چرا که هدف منتقد اصلاح است نه تخریب تیم مذاکره کننده.

نباید با روش های تخریبی برای مقاصد خاص، کاری کنیم که اصل موضوع در سایه انتقادها نادیده گرفته شود.

** ایرنا: از دیدگاه شما بین ادبیات منتقدان داخل ایران و منتقدان غربی چه تفاوتی وجود دارد؟

++ ادبیات مخالفان در داخل ایران و خارج کشور بسیار با یکدیگر متفاوت است، ادبیات مخالفان غربی بیشتر کلان نگر است میل به جنبه مثبت دارد، اما در داخل ایران برعکس است و نگاه کلی نسبت به توافق و پیامدهای استراتژیک وجود ندارد و بیشتر جزئی نگر است و بیشتر افرادی که دراین زمینه به ادبیات سازی دست زده اند، میل به جنبه منفی داشته اند.

البته نباید فراموش کرد که باید از نگاه کلان نیز به پیامدهای این توافق در منطقه و عرصه بین الملل نگریست.

در فصل نهم کتاب به اثرات بین المللی ومنطقه ای این توافق از دیدگاه کشورهای دوست و همسایه، قدرت های بزرگ و مقامات بین المللی نگاه کرده ام و تمام تلاشم هم این بوده که ضمن حفظ بی طرفی از غلو پرهیز کنم.

** ایرنا: آیا سخنان رییس جمهور مبنی بر این که کارشناسان، دانشگاهیان و متخصصان برای بررسی ابعاد مختلف توافق ژنو و بحث دراین خصوص وارد میدان کار شوند،در نگارش این کتاب تاثیرداشت؟

++ صادقانه بگویم که اگر این کتاب به چاپ نمی رسید، انتقاد رییس جمهوری را نسبت به خودم به عنوان عضو کوچک جامعه محققان و پژوهشگران وارد می دانستم و شخصا احساس بد بی تفاوتی نسبت به موضوعات مهم مملکتی، احساس می کردم.

به نظرم نیاز است که دانشگاهیان به سوالات جامعه و مطالب مطرح شده درباره این برنامه اقدام مشترک پاسخ دهند و به بررسی حقوقی، فنی و سیاسی نتایج این توافق بپردازند. من به عنوان عضو کوچک جامعه دانشگاهی و پژوهشگر بر خود وظیفه دیدم که کتابی مشتمل بر موضوعات مهم این توافق را گردآوری و تهیه کنم و اولین مطلب را ارایه دهم.

به نظرم این موضوع به خاطر اهمیت زیادش هنوز جای کار بسیار و تامل اندیشمندان را دارد. بنابراین امیدوارم چاپ این کتاب آغاز باشد برای فعالیت های گسترده تر در این زمینه، که به بررسی همه جانبه و با توجه به مسایل فنی و حقوقی بپردازد.

نکته مهم نگارش این کتاب این است که از همان روزهای نخست پس ازتوافق ژنو گردآوری مطالب و تهیه کتاب را آغاز کردم و این تازگی موضوع و سرعت انتشار کتاب در فاصله به این کوتاهی در نوع خود رکورد محسوب می شود.

در آمریکا مقالاتی در این زمینه چاپ شده است اما مشابه این کتاب در آمریکا نیز منتشر نشده است و این اهمیت موضوع را نشان می دهد چرا که به اعتقاد من هر چه مردم و جامعه دید کافی نسبت به پرونده هسته ای داشته باشند، در آینده با دید بازتری نسبت به دنبال کردن برنامه ها و مذاکرات آتی اقدام می کنند.

**سخن آخر؟

++ امیدوارم همه خوانندگان کتاب در نهایت از رهیافت حقوقی و فنی کتاب که مبتنی بر اطلاعات کارشناسی است، راضی باشند. به نظر من پرونده هسته ای مهمترین موضوع ملی کشور است و بنابراین مذاکرات هسته ای را نیز یک موضوع ملی می دانم که خوشبختانه با اجماع ملی در این خصوص روبرو هستیم و باید این اجماع را به عنوان نقطه قوت حفظ و تقویت کرد.

مخالفان داخلی توافق ژنو

close vindow

استخدام خبرنگار و خبرنویس حرفه ای در سایت شهراول

استخدام خبرنگار حرفه ای

در واتس اپ به شماره ۰۹۳۳۷۹۳۱۰۰۳ پیام  دهید